Museotik Historias
Ignazio Loiolakoa: soldadutik jesuiten sortzaile izatera
San Ignazio Loiolakoaren irudia eraldaketa pertsonalaren eta lidergo erlijiosoaren adibiderik eragin handienetako bat da aro modernoaren historian. Bere bizitza konbertsio espiritual sakonak markatu zuen, eta horrek bultzatu zuen ibilbide militarra alde batera uztera eta erlijio lider, hezitzaile eta egile espiritual nabarmen bihurtzera. Bere lana bere garaitik harago iritsi zen Jesusen Lagundia sortu zuelako eta Ariketa Espiritualak landu zituelako; gaur egun ere milioika pertsona inspiratzen jarraitzen duten lanak dira. Gaur egun, bere ondare hezitzaileak, kulturalak eta espiritualak oinarrizko erreferentzia izaten jarraitzen du bai Eliza Katolikoaren barruan bai kanpoan.
Euskal Herrian bere garrantzia bereziki esanguratsua da. Gipuzkoako eta Bizkaiko lurralde historikoen zaindari izendatu zuten. 1620an, Gipuzkoako Batzar Nagusiek hautatu zuten, eta ondoren, 1633an, Eliza Katolikoak titulua berretsi zuen Aita Santuaren buldaren eta elizbarrutiko dekretuen bidez. Bizkaiaren kasuan, Batzar Nagusiek 1680ko azaroan izendatu zuten Jaurerriko babesle, amaren aldeko ahaidetasun bizkaitarrak zirela eta. Izendapen hori Inozentzio XI.a aita santuak berretsi zuen 1682an. Uztailaren 31n, bere jai-egunean, Euskal Herriko herri askotan ospakizun erlijioso eta kulturalak egiten dira haren omenez.
Íñigo López de Loyola 1491n jaio zen Loiolan, Azpeitiko (Gipuzkoa) auzo batean. Hamahiru senidetan gazteena izan zen, familia noblean jaioa. Gaztaroan gorteko bizitzak eta ibilbide militarrak erakarri zituen, eta Koroaren zerbitzura hainbat kanpainatan parte hartu zuen.
Juan Velázquezek, Gaztelako Kontulari Nagusiak, Íñigoren aitari eskatu zion bere semeetako bat Arévalora (Ávila) bidaltzeko bere etxean hezteko. Velázquezen emaztea, María de Velasco, Íñigoren amaren ahaidea zen, eta horrek erraztu zuen lekualdaketa. Litekeena da Íñigok Velázquez lagundu izana Errege Katolikoekin egindako bidaietan. Fernando Katolikoa 1516an hil ondoren, Velázquez gainbehera politikoan erori zen eta handik gutxira hil zen. Orduan, haren alargunak Íñigo Iruñera bidali zuen, Nájerako dukeari, Nafarroako erregeordeari, zerbitzua ematera.
1520an, Komunitateen Gerraren testuinguruan, Íñigok Nájera hiribilduko matxinoak menderatu zituen espedizioan parte hartu zuen, horiek Nájerako dukearen aurka altxatu baitziren. Hurrengo urtean, Gipuzkoako hainbat herritan probintziako korrejidorearen aurkako protestak kontrolatzen ere esku hartu zuen.
Urte berean, Gaztelako tropek Nafarroa konkistatu ondoren, nafar biztanleen zati batek matxinada egin zuen. Nájerako dukeak hiria utzi zuen eta erretiratzean eraso egin zioten. Bere zerbitzura zeuden soldaduen artean Íñigo de Loyola kapitaina zegoen, eta bi hanketan larri zauritu zuten. Loiolako jaiotetxera eraman zuten, eta osasun-egoera oso larria izan zen. Medikuek ohartarazi zuten gauerdia baino lehen hobera egiten ez bazuen, hil egingo zela. Hala ere, San Pedroren bezperan hobera egiten hasi zen, eta horrela hasi zen sendatze-prozesu luze bat, erabakigarria izango zen bere bizitzarako.
Aldi horretan hainbat liburu erlijioso irakurri zituen, eta horiek kezka espiritual sakona piztu zioten. Esperientzia horrek markatu zuen bere bihurketaren hasiera eta asmo militarrei behin betiko uko egitea.
Sendatu ondoren, Iñigok barne bilaketako bideari ekin zion. Montserratera erromes joan zen, eta, ondoren, Lur Santura bidaiatzen saiatu zen. Hala ere, izurri epidemiaren ondorioz, Manresan geratu zen, eta han hainbat hilabete eman zituen otoitzean, gogoetan eta penitentzian. Testuinguru horretan hasi zen Ariketa Espiritualak izango ziren ideiak garatzen: pertsonen barne bizitza sakontzen laguntzeko meditazioaren eta bereizmenaren bidez sortutako lana, eta kristau espiritualtasunaren oinarrizko erreferentzia bihurtu zen.
1523an Lur Santura bidaiatzea lortu zuen, eta itzuleran prestakuntza akademikoa hartzea erabaki zuen. Bartzelonan, Alcalá de Henaresen eta Salamancan ikasi zuen, eta azkenik Parisera joan zen, Erreforma Protestanteak eragindako tentsio erlijiosoek markatutako testuinguruan. Han Ignazio izena hartu zuen, Antiokiako San Ignazioren omenez, eta unibertsitateko lagun talde batez inguratu zen; haiekin batera Jesusen Lagundia sortuko zuen.
Ordena berriak pobrezia, kastitate eta obedientziaren botoak ezarri zituen oinarri, eta laugarren boto bat gehitu zuen: Aita Santuari obedientzia zuzena. 1540an, Aita Santuak ofizialki onartu zuen Jesusen Lagundia, Eliza Katolikoaren berrikuntza une garrantzitsuan. XVI. eta XVII. mendeetan, ordena azkar hedatu zen, hezkuntzan, ebanjelizazioan eta kultura bizitzan paper nabarmena bete zuen hainbat kontinentetan.
San Ignazio Erroman hil zen 1556ko uztailaren 31n, eta Gregorio XV.a aita santuak kanonizatu zuen 1622an.
Loiolako basilika Azpeitiko izen bereko auzoan dago, San Ignazioren jaiotetxearen inguruan kokatua. Multzo ikusgarri horrek Italiako inspirazioko estilo barrokoa du, eta elementurik bereizgarriena da 65 metro inguruko altuerako kupula, Urola ibarreko hainbat puntutatik ikus daitekeena. Fatxada, kareharri grisaz egina, bere oreka eta monumentaltasunagatik nabarmentzen da, alboetan dituen bi hegalek areagotuta.
Basilikaren ondoan San Ignazioren jaiotetxea gordetzen da, eraikin erdi arokoa, arretaz zaindua, eta santuaren familia bizitza gertutik ezagutzeko aukera ematen du. Gela garrantzitsuenen artean dago bere zaurietatik sendatu zen logela, bertan hasi baitzen bere bizitza markatuko zuen eraldaketa espirituala.
Santa Etxea izenez ezagutzen den eraikina Jesusen Lagundiak erosi zuen 1682an. Ondoren, Gian Lorenzo Berniniren ikasle izan zen Carlo Fontana arkitekto italiarrari enkargatu zioten tokia erromesaldi gune garrantzitsu bihurtzeko proiektu handinahia diseinatzea. Lanak 1689an hasi eta 1738ra arte luzatu ziren.
Fontanak Loiolan egindako esku hartzeak eragin handia izan zuen bai Espainian bai Amerikan. Espazioaren kontzepzioak, kupularen protagonismoak eta multzoaren monumentaltasunak Erromako barrokoan oinarritutako eredu arkitektonikoak hedatzen lagundu zuten. Gaur egun, Loiolako basilika Euskal Herriko erlijio eta arte monumentu nagusietako bat da, eta XVII. eta XVIII. mendeetako arkitektura italiarraren eta Espainiako eraikuntza tradizioen arteko topaketaren lekukotasun aparta da.
Istorian agertzen diren obrak museo hauetakoak dira:
ESPLORATU BILDUMAK
Loiolako San Ignazio
Zumalakarregi Museoa
Loyolako San Ignazio
Eleizmuseoa. Bizkaia
Loiolako Inazio Deunaren domina
Bilboko Euskal Museoa
