Museotik Historias

Arruetarrak: margolari saga bat

Arrue anaiak XX. mendearen hasieran euskal artea biziberritzeko lan handia egin zuten. Txikitatik hasi ziren margolaritzan. Amarik gabe geratu ziren, eta Matilde izebak, antikuarioa zenak, eta aitak lagundu zieten artearen munduan hezten. Europan egindako bidai eta egonaldiek kultura handia eman zieten.

Formazioa amaitu ondoren, 1911n Euskal Artisten Elkartean parte hartu zuten eta nazioarteko erakusketetan ere aritu ziren. Alberto, Jose, Ricardo eta Ramiro Arruek genero kostunbrista landu zuten, estetika modernoarekin. Bakoitzak bere estiloa izan zuen, nahiz eta eragin artistikoak partekatu.

Jose Arrue zen bigarrena (Bilbo 1885-Llodio 1977). 15 urterekin Bartzelonara joan zen eta Círculo Artístico-n ikasi zuen, Rusiñol eta Nonell margolariekin harremanetan. 1905ean Parisen ezarri zen Albertorekin eta Colarossi Akademian ikasi zuen. Gero Italiara bidaiatu zuen maisu handien lanak aztertzeko.

1908an Bilbora itzuli zen eta El Coitao. Mal llamao izeneko aldizkari satirikoa sortu zuen Maeztu, Mongrobejo, Basterra eta Unamunorekin batera. Aldizkariak zortzi zenbaki bakarrik izan zituen, baina euskal artisten ideologizazioaren aurrekaria izan zen.

1913an berriro Parisa joan zen, baina Lehen Mundu Gerra hasi zenean Orozkon ezarri zen eta gai euskaldundun lan ugari egin zituen. Gero Bilbora itzuli zen, prentsan kolaboratu eta erakusketetan parte hartuz. Gerra Zibilean kartzelaratu zuten ideologia antifaxistagatik eta ondarea galdu zuen. Horrek arteari uko egitera eraman zuen. 1963an berriro margotzen hasi zen Llodion, eta han hil zen.

Ramiro Arruek (Bilbo, 1892 - San Juan de Luz 1971) bere artea euskal ikonografiari eskaini zion: tipoak, ohiturak eta paisaiak inspirazio iturri izan zituen. Bigarren belaunaldiko euskal artistekoa zen, eta Parisen ikasi zuen. Itzultzean, tradizioaren eta modernitatearen arteko bide berritzailean parte hartu zuen, Bilbo Espainiako pintura gune garrantzitsuenetako bat bihurtuz.

Anaiak bezala, Parisen ikasi zuen eta La Grande Chaumière akademian aritu zen. Gauguinen eta postinpresionisten lanek eragin zioten. Han Daniel Vázquez margolaria eta Bourdelle eskultorea ezagutu zituen. Bien eragina jaso zuen formaren dotorezian eta paletaren orekan.

1910ean Bilboko Arte Modernoaren IV. Erakusketan parte hartu zuen eta 1911n Euskal Artisten Elkartea bultzatu zuen.

Agian, Euskaldunak kartetan lana da garrantzitsuenetako bat, eta euskal nobizentismoaren adibide. Bertan, Ramiro Arruek Gauguin eta Cézanneren eragina erakusten du.

Ramiro Arrueren lana oso zabala izan zen. Pinturaz gain, liburu ilustratzaile, kartelgile eta dekoratu diseinatzaile izan zen. Bayonnako Antzoki Handirako eta Parisko Opera Handirako lanak egin zituen. Erakusketa ugari egin zituen Pau, Bartzelona, Madril, Londres, Buenos Aires eta Montevideon. Gainera, esmalteak egin zituen Ricardorekin batera.

Arrue familien sagak aztarna sakona utzi zuen euskal artearen historian. Haien lanek, tradizioa eta modernitatea uztartuz, erreferente kultural eta artistiko izaten jarraitzen dute. Euskal identitatea irudi eta kolore bihurtu zuten, eta ondarea museoetan eta oroimen kolektiboan bizirik dirau.