1797an, Goya osatuta zegoen gorreria eragin zion gaixotasun larritik. Gorreriak inguruan zuen guztiarekiko pertzepzioa aldarazi zion, eta Goya mugarik gabeko fantasia eta asmamenak ezaugarrituriko mundua garatuz joan zen bere baitan, Kapritxoak grabatuen sailean erakutsi zuenez. Pintore ezaguna zen ordurako eta erretratugile biziki trebea; orduan erretratatu eta margotu zuen Zapater hirugarrenez (aurreko biak 1780 eta 1790ekoak dira). Zapaterrek Madrilera bidaiatu zuen urte hartan, ohi bezala Goyaren etxean ostatu hartu zuen, eta han egin bide zion erretratua. Zapater gizon heldua da irudi horretan, berrogeita hamar urte ingurukoa; sasoi onean dagoela dirudi, eta itxura ausarta du; irribarre txikia du ezpainetan eta margolariari begira dago, begirada egiati eta inteligenteaz. Koadroaren ezkerretik indar handiz sartzen den argi batek argituta dago pertsonaia, atzealde berdexkan nabarmentzeko moduan. Apur bat ezkerrera begira dago Zapater, eta moda erromantikoari jarraituz jantzita: zilarrezko botoidun kasaka marroi dotore eta soila eta pintzelkada urdin arinek alaitutako gorbata zuria. Erretratuetan egin ohi zuenez, Goyak aurpegian jarri zuen arreta, nagusiki: zehatz-mehatz landu zituen pertsonaiaren hazpegiak eta ñabardura askorekin, bekain iletsu eta sudur handian ikus daitekeenez, horiek baitziren lagun minaren fisionomiaren bereizgarri nagusiak (ez alferrik «narigón de m.» esaten zion Goyak). Zapaterren begiradan bilduta dago haren adierazkortasun eta nortasun indartsu eta irekia. Kasaka eta gorbata margotzeko, berriz, pintzelkada zabalagoak erabili zituen, aisetasunez, gune batzuetan orez kargatuak, prestakin horixka agerian uzten dutela. Lagun batek bere lagunari egindako erretratu zintzoa da, askatasunez egina, enkarguek eragiten zuten hersturatik aske.
Obra hau, egoera onean gordea, laukizuzena zen hasieran, handiagoa eta obalo batean margotua, Desparmet-Fitz-Géraldek 1903an aipatu zuenez, Zaragozako Portabella litografoaren etxean ikusi zuenean. Handik urte batzuetara, moztu egin zuten eta lau angeluak galdu zituen. Behealdeko karel gris argian, lagun kutunarentzako eskaintza idatzi zuen margolariak: «Goya. A su Amigo Marñ Zapater. 1797.». (Ana Sánchez-Lassa de los Santos)
1989-1990. Tesoros del Museo de Bellas Artes de Bilbao. Pintura, 1400-1939. Madril, Museo Municipal. 1989/11/28-1990/01/14.
1991. Capolavori dal Museo di Bellas Artes di Bilbao. , Palazzo della Ragione. 1991/04/13-1991/06/16.
1991. Capolavori dal Museo di Bellas Artes di Bilbao. , Palazzo delle Esposizioni. 1991/06/26-1991/09/15.
1992. Francisco de Goya. , Pabellón de Aragón. 1992/04/20-1992/10/12.
1992-1993. Goya. La década de los Caprichos. Madril, Real Academia de Bellas Artes de San Fernando. 1992/10/26-1993/01/10.
1993. Bilboko Arte Ederren Museoak Eskuratutako Antxinako Artelanak, 1980-1992. , Museo de Bellas Artes de Bilbao. 1993/03/10-1993/05/09.
1994-1995. Goya. , Nationalmuseum. 1994/10/06-1995/01/08.
1996. Francisco Goya. Paintings, Drawings, Prints. Oslo, Galería Nacional de Oslo. 1996/02/10-1996/04/14.
1996. Goya, 1746-1828 : realidad e imagen. Zaragoza, Zaragozako Museoa. 1996/10/03-1996/12/01.
1996-1997. Spanyol Mestermüvek a Bilbaói Szépmüvészeti Múzeumból. , Szépmüvészeti Múzeum. 1996/11/27-1997/04/20.
2000. Goya. , Galleria Nazionale d'Arte Antica. 2000/03/18-2000/06/18.
2000. Erretratua Bilboko Arte Eder Museoan. , Museo de Bellas Artes de Bilbao. 2000/06/19-2000/08/27.
2001. Bilduma baten historia. Bilbo, Arte Ederren Bilboko Museoa. 2001/03/07-2001/08/19.
2003-2004. Bilbao a Genova. La cultura cambia le città. Genova, Italia, Palazzo Ducale. 2003/10/10-2004/01/11.
2008. La memoria de Goya (1828-1978). Zaragoza, Zaragozako Museoa. 2008/02/07-2008/04/06.
2008. Goya en tiempos de guerra. , Museo Nacional del Prado. 2008/04/14-2008/07/13.
2008. Goyatik Gauguinera. XIX mendea Bilboko Arte Eder Museoan. Bilbo, Arte Ederren Bilboko Museoa. 2008/06/16-2008/09/28.
2012. Goya. Zamaninin Tanigi. Gravürler ve resimler. Istanbul, Turkia, Pera Müzesi. 2012/04/19-2012/07/29.
2015-2016. Goya: The Portrait. Londres, The National Gallery. 2015/10/07-2016/01/10.
2017-2018. Goya y la corte ilustrada. Zaragoza, CaixaForum. 2017/09/28-2018/01/21.
2018. Goya eta gorte ilustratua . Bilbo, Arte Ederren Bilboko Museoa. 2018/02/14-2018/05/28.
2018. 110 Urte 110 Artelan. Bilbo, Arte Ederren Bilboko Museoa. 2018/05/09-2018/09/17.
2018-2021. ABC. Bilboko Museoaren alfabetoa. Bilbo, Arte Ederren Bilboko Museoa. 2018/10/06-2021/09/23.
2021-2022. Goya. Basilea, Suitza, Fondation Beyeler. 2021/10/10-2022/01/23.
2022. Ibilbideak. Bilbo, Arte Ederren Bilboko Museoa. 2022/02/15-2022/09/25.
2023. That Time. Donostia, Tabakalera. Kultura Garaikidearen Nazioarteko Zentroa. 2023/09/25-2023/11/05.
2024. Sota familia. Artea eta mezenasgoa. Bilbo, Arte Ederren Bilboko Museoa. 2024/06/21-2024/10/13.
2024-2025. Del Greco a Zuloaga. Obras maestras del arte español en el Museo de Bellas Artes de Bilbao. Sevilla, Museo de Bellas Artes de Sevilla. 2024/12/02-2025/03/16.
2025. Grekotik Zuloagara. Espainiako artearen maisulanak Arte Ederren Bilboko Museoan. Bilbao, Arte Ederren Bilboko Museoa. 2025/04/02-2025/10/05.
2026-2027. Bildu(e)mak. Bilbo, Arte Ederren Bilboko Museoa. 2026/10/06-2027/12/31.
Yriarte, Charles. Goya : sa biographie, les fresques, les toiles, les tapisseries, les eaux-fortes et le catalogue de l'oeuvre. París, Henri Plon, 1867, p. 145.
Muñoz y Manzano, Cipriano (Conde de la Viñaza). Goya, su tiempo, su vida, sus obras. [Madrid], [Tip. de Manuel G. Hernández], 1887, p. 259.
Araujo Sánchez, Ceferino. Goya y su época. Madrid, 1887, p. 253.
Beruete y Moret, Aureliano de. Goya : pintor de retratos. Madrid, Blass y Cía, 1916, pp. 71-72, 173, lám. 24. (Perteneciente a la Galería Durand Ruel, de París).
Mayer, August Liebmann. Francisco de Goya. Barcelona, Labor, 1925, pp. 55, 64, 206, fig. 100. (Perteneciente a la Colección Durand Ruel, de París). Nº cat. 455
Desparmet Fitz-Gerald, Xavière. L'Oeuvre peint de Goya : catalogue raisonné illustré.... Paris, F. de Nobele, 1928-1950, p. 94, cat. 376.
Gaya Nuño, Juan Antonio. La pintura española fuera de España : historia y catálogo. Madrid, Espasa-Calpe, 1958, p. 165, n.º cat. 952. (Perteneciente a la Colección Durand Ruel, de París)
Salas, Xabier de. Francisco José Goya. Oslo, Dreyers Forlag, 1964, pp. 8- 9.
Gassier, Pierre ; Wilson-Bareau, Juliet. Vie et oeuvre de Francisco de Goya. París, Editions Vilo, 1970, pp. 164, 188, n.º cat. 668. (Perteneciente a la Colección Sota, de Bilbao)
Angelis, Rita de. L'opera pittorica completa di Goya. Milano, Rizzoli, 1974, p. 110, n.º cat. 314.
Salas, Xabier de. Goya. París, Fernand Nathan, 1979. Nº cat. 277
Gudiol Ricart, José. Goya : biografía, estudio analítico y catálogo de sus pinturas. Barcelona, Polígrafa, 1980, [vol. II], pp. 43, 108, 428, n.º cat. 347. (Perteneciente a la Colección Sota, de Bilbao)
Gassier, Pierre. Todas las pinturas de Goya. Barcelona, Noguer, 1981, vol. I, pp. 84, 90, n.º cat. 303. (Perteneciente a la Colección Sota de Bilbao)
Goya y el espíritu de la Ilustración [Cat. exp.]. Madrid, Museo del Prado, 1988, p. 77.
Bizkaia, 1789-1814. Bilbao, Diputación Foral de Bizkaia, Departamento de Cultura, 1989, pp. 200-201, il.
Bizkaia, 1789-1814 [euskera]. Bilbao, Bizkaiko Foru Aldundia, Kultura Saila, 1989, pp. 200-201, il.
Tesoros del Museo de Bellas Artes de Bilbao : pintura, 1400-1939 [Cat. exp.]. Madrid, El Viso, 1989, pp. 88-90, n.º cat. 28.
Guinard, Paul ; Angelis, Rita de. Tout l'ouvre peint de Goya. Paris, Flammarion, 1990, p. 110, n.º cat. 314.
Capolavori dal Museo di Bellas Artes di Bilbao [Cat. exp.]. Roma, Leonardo-De Luca, 1991, pp. 19, 42-44, cat. 18. (Con el título Ritratto di Martín Zapater)
Goya : [exposición universal] Pabellón de Aragón, Sevilla 1992 [Cat. exp.]. Zaragoza, Pabellón de Aragón 92, 1992, pp. 216-223.
Glendinning, Nigel. Goya : la década de los Caprichos : retratos, 1792-1804 [Cat. exp.]. Madrid, Real Academia de Bellas Artes de San Fernando, 1992, pp. 139-140, n.º cat. 47.
El retrato de Zapater, de Goya, estrella de una exposición , Heraldo de Aragón . 12/04/1993.
Gállego, Julián. Bilboko Arte Ederren Museoak eskuratutako antxinako artelanak, 1980-1992 = Adquisiciones de arte antiguo en el Museo de Bellas Artes de Bilbao, 1980-1992 , Erakusketen Gida , 181. zk.. 1993, n.º cat. 1.
Goya [Cat. exp.]. Stockholm, Nationalmuseum ; Bra Böcker, 1994, pp. 92-93, n.º cat. 19.
Ansón Navarro, Arturo. Goya y Aragón : familia, amistades y encargos artísticos. Zaragoza, Caja de Ahorros de la Inmaculada de Aragón, 1995, pp. 159-160, fig. 115.
Goya y Zapater : historia de una amistad. Madrid, Eurohemmer, 1995.
Goya, 1746-1828 : realidad e imagen [Cat. exp.]. [Madrid], Electa, 1996, pp. 40, 116-117, 194.
Francisco Goya : maleri, tegning, grafikk [Cat. exp.]. Oslo, Nasjonalgalleriet, 1996, pp. 13, 86, 109, il., 67. n.º cat. 16.
Spanyol Mestermüvek a Bilbaói Szépmüvészeti Múzeumból [Cat. exp.]. Bilbao, Museo de Bellas Artes de Bilbao ; Banco Bilbao Vizcaya, 1996, pp. 129-131, n.º cat. 28. (Con el título Martín Zapater arcképe = Retrato de Martín Zapater, y atribuido a Francisco de Goya)
Castañer López, Xesqui. El coleccionismo público en el País Vasco, 1980-1996 : los museos de bellas artes , Goya : revista de arte , n.º 68. 1999, p. 50.
Zugaza, Miguel ... [et al.]. Museo de Bellas Artes de Bilbao : maestros antiguos y modernos. Bilbao, Fundación Bilbao Bizkaia Kutxa = Bilbao Bizkaia Kutxa Fundazioa, 1999, pp. 138-139.
Los Reyes inaguraron hoy la gran exposición que Roma dedica al genio creativo de Goya , El País . 16/03/2000.
El genio de Goya viaja a Italia en una exposición que refleja su creatividad , Deia . 17 de marzo de 2000.
Sacan a subasta 40 cartas que Goya envió a su gran amigo Martín Zapater , ABC . 2000ko apirilaren 2a.
Sala, Luis. Subastan cuarenta cartas manuscritas de Goya a su amigo Martín Zapater , El Correo . 2000ko maiatzaren 23a, p. 88, il.
El Estado compra por 130 millones las cartas de Goya a su amigo Martín Zapater , El Correo . 31/05/2000.
El Estado adquiere 40 cartas de Goya a Martín Zapater por 148 millones , ABC . 31/05/2000.
Las cartas de Goya a Martín Zapater formarán parte del Museo del Prado , Deia . 20/08/2000.
Goya [Cat. exp.]. Roma, Luca, 2000, pp. 76-77, n.º cat. 19.
Zugaza, Miguel ... [et al.]. Maestros antiguos y modernos en las colecciones del Museo de Bellas Artes de Bilbao. Bilbao, Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2001, p. 71.
Museo del Mes, Museo de Bellas Artes de Bilbao , La Aventura de la Histora , n.º 41. 2002, p. 123.
Bilbao a Genova : la cultura cambia le città [Cat. exp.]. Milano, Skira, 2003, pp. 108-109, cat. 18.
Cartas a Martín Zapater , El Punto . ..
Vischer, Bodo. Goyas Stilleben das Auge der Natu. Petersberg, Michael Imhof Verlag, 2005, p. 64.
Museo de Bellas Artes de Bilbao : guía. Bilbao, Bilboko Arte Ederren Museoa-Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2006, pp. 86-87.
Musée des Beaux Arts de Bilbao : guide. Bilbao, Bilboko Arte Ederren Museoa-Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2006, pp. 86-87.
Bilbao Fine Arts Museum : guide. Bilbao, Bilboko Arte Ederren Museoa-Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2006, pp. 86-87.
De Goya a Gauguin : el siglo XIX en el Museo de Bellas Artes de Bilbao [Cat. exp.]. Salamanca, Caja Duero, 2006, p. 15.
Rodríguez Torres, María Teresa. Francisco de Goya : Adiskideen erretratuak : Zapater eta Moratín Bilboko Arte Eder Museoa = Retratos de amigos : Zapater y Moratín Museo de Bellas Artes de Bilbao = Portraits of Friends: Zapater and Moratín Bilbao Fine Arts Museum , B'06 : Buletina = Boletín = Bulletin , n.º 2. 2007, pp. 145-149.
Goya en tiempos de guerra [Cat. exp.]. Madrid, Museo Nacional del Prado, 2008, pp. 154-155, cat. 13. (Con el título Martín Zapater y Clavería, y atribuido a Francisco de Goya)
De Goya a Gauguin : el siglo XIX en el Museo de Bellas Artes de Bilbao [Cat. exp.]. Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2008, pp. 86-88.
La memoria de Goya, 1828-1978 [Cat. exp.]. Zaragoza, Gobierno de Aragón, 2008, p. 257.
Reguera, Galder. Centenario del Museo de Bellas Artes de Bilbao , Arketypo : revista de arte, arquitectura y diseño vasco , n.º 13. 2009, pp. 146-147.
Bustreo, Federica. Musée des Beaux-Arts de Bilbao : maîtres anciens et première moitié du XX siècle. Florencia, Scala Group, 2011, pp. 88, 70.
Museo de Bellas Artes de Bilbao : guía. Bilbao, Bilboko Arte Ederren Museoa-Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2011, pp. 86-87, n.º cat. 60a.
Bilboko Arte Ederren Museoa : gida. Bilbao, Bilboko Arte Ederren Museoa-Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2012, pp. 86-87, n.º cat. 60a.
Goya : Zamaninin Tanigi : Gravürler ve resimler = Goya : Witness of His Time : Engravings and Paintings [Cat. exp.]. Istambul, Pera Museum = Pera Müzesi, 2012, pp. 110-115, il.
Musée des Beaux Arts de Bilbao : guide. Bilbao, Bilboko Arte Ederren Museoa-Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2014, pp. 86-87.
Bilbao Fine Arts Museum : guide. Bilbao, Bilboko Arte Ederren Museoa-Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2014, pp. 86-87.
Goya : The Portraits [Cat. exp.]. London, National Gallery Company, 2015, pp. 135, 136, 139, 241, n.º cat. 37.
Arrizabalaga Salgado, Víctor. Entre lo visible y lo invisible : el coleccionismo de arte en Bizkaia y Álava durante el siglo XX. Bizkaiko Foru Aldundia = Diputación Foral de Bizkaia, 2016, pp. 130, 136, il.
Goya y la corte ilustrada [Cat. exp.]. Barcelona ; Madrid, Fundación Bancaria "la Caixa" ; Museo Nacional del Prado, 2017, pp. 30, 195, n.º cat. 82.
110 Urte 110 Artelan [Cat. exp.]. Bilbao, Bilboko Arte Ederren Museoa-Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2018, pp. 22, 142-145, sin n.º cat.
110 Ans 110 Oeuvres [Cat. exp.]. Bilbao, Bilboko Arte Ederren Museoa-Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2018, pp. 22, 142-145, sin n.º cat.
110 Años 110 Obras [Cat. exp.]. Bilbao, Bilboko Arte Ederren Museoa-Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2018, pp. 22, 142-145, sin n.º cat.
110 Years 110 Works [Cat. exp.]. Bilbao, Bilboko Arte Ederren Museoa-Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2018, pp. 22, 142-145, sin n.º cat.
Bilboko Museoaren alfabetoa = El alfabeto del Museo de Bilbao = The alphabet of the Bilbao Museum = L'alphabet du Musée de Bilbao [Cat. exp.]. Bilbao, Bilboko Arte Ederren Museoa-Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2018, pp. 89, 92, 96, 98, 101, n.º cat. 45.
Wilson-Bareau, Juliet ... [et al.]. Los Goyas de Zubieta : retratos de la familia Adán de Yarza [sarean]. Bilbao, Bilboko Arte Ederren Museoa = Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2019, p. 17, il.
Goya, Fragonard, Tiepolo : Die Freiheit der Malerei [Cat. exp.]. Hamburg, Hirmer, 2019, pp. 17-18, il.
Manterola, Ismael ; Onandia, Mikel [coords.]. Bilbao 1919 : la Exposición Internacional de Pintura y Escultura = Bilbao 1919 : Nazioarteko Pintura eta Eskultura Erakusketa [sarean] , Boletín 11 = Buletina 11 . 2019, p. 49.
Wilson-Bareau, Juliet ... [et al.]. The Goyas of Zubieta : portraits of the Adán de Yarza Family [sarean]. Bilbao, Bilboko Arte Ederren Museoa = Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2019, p. 17, il.
Peiró Arroyo, Antonio. Martín Zapater : amigo de Goya y noble de Aragón. Zaragoza, Real Sociedad Económica Aragonesa de Amigos del País, 2020, pp. 112-113, il.
Goya [Cat. exp.]. Madrid, El Viso, 2021, pp. 130, 133, 390, il.
Goya [Cat. exp.]. Riehen/Basel, Fondation Beyeler, 2021, pp. 130, 133, 390, il.
Goya [Cat. exp., ed. alemán]. Riehen/Basel, Fondation Beyeler, 2021, pp. 130, 133, 389, il.
2328 reales de vellón : Goya y los orígenes de la Colección Banco de España [Cat. exp.]. Madrid, Banco de España, 2021, p. 18, il.
Esteban, Iñaki. Dos cuadros requisados por el régimen franquista vuelven a la familia De la Sota , El Correo . 25 de agosto de 2022, p. 38.
Esteban, Iñaki. La huella de una extensa colección en el museo , El Correo . 3 de septiembre de 2022, p. 37, il.
Araluzea, Ana. El Bellas Artes expone dos obras expoliadas por el franquismo : los cuadros, pertenecientes a la familia De la Sota, han estado en paradero desconocido 85 años , Deia . 3 de septiembre de 2022, p. 24.
El retrato en el Museo de Bellas Artes de Bilbao = Erretratua Bilboko Arte Eder Museoan , Guía de Exposiciones , n.º 293. 2000, cat. 12.
Ánima : pintar el rostre i l'esperit = pintar el rostro y el alma = Painting the face and soul [Cat. exp.]. Madrid, Trea, 2022, pp. 20-22, 30, 51-52, il.
Ruiz, Fico. Francisco de Goya, pintor aragonés. Zaragoza, Gobierno de Aragón, 2022, p. 197, il.
Familia Sota : arte y mecenazgo [Cat. exp.]. Bilbao, Arte Ederren Bilboko Museoa-Museo de Bellas Artes de Bilbao, 2024, pp. 19 (nota 18)-20 (fig. 8), 22, 36, 43, 59, 96-97 (nota 33)-98, cat. 5.
Del Greco a Zuloaga : obras maestras del arte español en el Museo de Bellas Artes de Bilbao [Cat. exp.]. Sevilla, Junta de Andalucía, Consejería de Cultura y Deporte, 2024, pp. 21, 37, 84-86, cat. 13.
Goya : el capricho y la invención: cuadros de gabinete, bocetos y miniaturas [Cat. exp.] . Madrid, Museo del Prado, 1993, p. 20, fig. 2.
- Artistak Martín Zapaterri egindako oparia, 1797;
- Martín Zapaterren bilduma, Zaragoza, 1797-1803†;
- Francisco Zapater y Gómezen bilduma, Zaragoza, 1803-?;
- Eduardo Portabellaren bilduma, Zaragoza, gutxienez 1903-?;
- Raimundo de Madrazoren bilduma, ?-1906;
- Durand-Ruelek aurrekoari erosia, 1906;
- Durand-Ruel, aretearen salerosketa, Paris, 1906-1919;
- Ramon de la Sota y Llanok aurrekoari erosia (60.000 frankoetan), Ignacio Zuloagaren laguntzarekin, 1919ko abenduaren 5a;
- Ramón de la Sota y Llanoren bilduma, Bilbo, 1919-1936†;
- Aurrekoaren seme eta oinordeko Ramón de la Sota y Aburtoren bilduma, Bilbo, 1936-1978†;
- Erantzukizun Politikoen Epaitegi Bereziak konfiskatua, Bilbon, 1937ko urriaren 5ean eta 7an;
- Burgosen eta Madrilen gordailutua, 1937-1969;
- Ramón de la Sotari eta Aburtori itzulia, Erantzukizun Politikoengatik eratutako gordailuak itzultzeko epaile magistratu bereziaren ebazpen judizialaren bidez, 1969ko martxoaren 10a;
- Ramón de la Sota y Aburtok 1980an museoari utzitako ondarea.