EU  |  ES  |  EN  |  FR  | 

Mousquetaire à la pipe

Picasso, Pablo

Funts-mota/Bilduma:
Inbentario-zk. / Siglak:
02/515
Objektua:
Teknika eta euskarria:
Olio-pintura oihal gainean
Neurriak:
162 x 114 cm
Gaia:
Data:
1968
Sarrera-data eta -datuak:
Sala Gaspar galerian erosita, Bartzelona, 1979
Kreditua:
Artium Museoa. Euskal Herriko Arte Garaikidearen Museoa Bilduma
Azalpena

1965. urtearen amaiera aldean, kirurgia ebakuntza serio bat jasan zuen eta, horren ondorioz, bolada batean margotu ezinean izan zen; garai hartan, badirudi laurogei urtetik gorako Pablo Picasso hori, Mougins-en zuen egoitzan, Alexandre Dumas frantziar idazle ospetsuaren Hiru mosketariak abentura eleberria irakurtzen aritu zela. Artearen zirko mundutik babesturik, Frantziako hegoaldean, arreta handiz jarraitu omen zituen zaldun eta bilauen abentura telesaioak. Mosketariak XVII. mendeko ohorezko zaldun gisa azalduak dira, limurtzaile itsu, ahobero eta gautxori gisa, eta garai haietan Frantziako 68ko Maiatzera edota Vietnamgo gerrara eramango zuten munduko gatazketatik at den herri iruditeriko pertsonaiak dira. Arte kontzeptualaren laztasuna edo aktibismo politiko-estetikoaren ahalkea egun haietan inkubatzen dira Marcel Duchamp-en eta lehen abangoardia utopikoak asmatu zituzten idealisten mantuaren babespean.
Mosketariaren irudi manierista, haren belus dirdiratsuak, haren kapela lumadunak, metalezko belarridun botak, kea darien pipak eta ezpata zorrotzak... hautatu zituen Picassok haiekin, bere obran, alter ego berri baina berantiar eta eskandalagarria egiteko. Zaldun bibotetsua, ipotx, pailazo eta zaharrekin batera, Picassoren arte ekoizpen luzearen azken hamarkadaren ikonoen troupe horren kide izatera heltzen da horrela. Pintzelaz, beranaz edota ikatz-ziriaz, fikziozko pertsonaia horretaz eskaintzen digun antiheroi bertsio groteskoak lagundu zuen gaztetutako, gaizki ulertutako, bai eta garai hartako kritikak erruz arbuiatzen zuen Pablo Picasso hark bere arte zahartzaroko azken arte abentura bizi zezan, berak «margoarekin gorputzez gorputz» deitu zuen hura, trebe asko eta amorratua gehiago, teknika onaren arauei muzin eginez eta estilo itxuraz zakar eta, aldi berean, guztiz dotorez.
Honako hau bezalako margolanak zatikako eraikuntzak dira, eginkeran itxuragabetuak bezain egikaritzean sendo diren konposizio gisa eraikiak. Marrak eta karrakatzeak, orbanak eta gainmargotuak pilatzen eta metatzen dira, margolariak antzeratzeen eta «gustu onaren» arauei muzin egiten baitie. Inolaz ere zehatz ez den obra da, bere garaian arroztasun sentsazio orokorra ekarri zuena; egokiro aritzeko arauek ezartzen duten araudiari jadanik kasurik egiten ez dion jeinu baten emaitza da.
1966ko abenduaren bukaeratik 1972ko azaro bitarte, Picassok pertsonaiaren 450 bat bertsio egin zituen, margolan eta marrazkietan. Suite 343 eta 156 direlakoen funtsezko obra grafiko eskergaren katalogo ikonografikoetan sartu zuen eta behin eta berriz irudikatu zuen neurriz gorako irudi bat bezala, askotan itxuragabea, jarrera eta so satirikoak dituena, burla airean ageri dena, bai eta pentsamolde groteskoari dagokion inkongruentzia aztoragarria adieraziz.
Picassok beti erakutsi zuen beste artisten erretratuetarako interesa eta eginkera bikainarengatik edota gaiaren bereziarengatik miresten zituen obra jakin batzuk aztertu eta interpretatzea zuen gustuko. Rembrandt bete-betean ageri da Picassoren ekoizpenaren azken hamarkadako margolan, marrazki eta grabatuetan; aldi horretakoa dugu 1968ko Pipadun mosketari hau. Baina Picassok ez du ez antzeratu ez eta kopiatzen. Picassoren interpretazio horiek edo, hobeki errateko, Picassoren jabetze horiek, hobetzearen zirrara xerkatzen dute beti. Subertsio piktorikozko ariketa kontziente horren gauzatzeko, maiz, baliabide eraginkor bezain arriskutsua erabiltzen du, karikatura, alegia: naturak eskaintzen digun araua haustea, irudikatutakoa handituz gizatiartu nahirik eta arte esperientziaren honako aldera ekartzeko asmoz; mundua irudikatzeko molde horrek ordezko natura arrotza sortzen digu.
Pipadun mosketari hau margotzen duen azken Picasso hori sortzaile xelebrea da, zahartasunaren zerumugak izutua eta sexualitatearen energiarekin obsesionatua, gorenki aske, ez baitu deus erakutsi behar. Horrexek, azterketarik egin behar ez izate horrek, adimentsu den zeinahi sortzailek xerkatzen duen Arkadia horrek, hain zuzen, bide ematen dio moldeetan basaki eta formetan buru-hiltzaile aritzeko, gametan zikin eta pintzelkadetan itxuragabeki.

Jose Lebrero Stals
Artea eta (artearen) Sistema. 1. Ekitaldia. Artium Bilduma erakusketa, 2017

-------------------------

1955az gero artearen historiako funtsezko obrak berrikusten jardun zuen. Adinean aurrera egin ahala, gero eta lan gehiago egiten zuen, baina gai gutxiago ukituz: emakumea, eta, batez ere gizon-emakume harremana. Testuinguru honetan, pertsonaia batek, mosketariak ¿1968ko oihal gaineko olio honetan agertzen denak, adibidez¿ ironiaz gauzatzen du gizonezkoaren papera. Honakoa bezalako konposizioetan ¿soiltasunaren aldeko apustua egiten du egileak hemen, eta argi adierazten du horrek lerroaren edo kolore masen adierazkortasunean duen konfiantza harrigarria¿, agerikoak dira, bai ordurako klasikoa zen hizkera picassianoaren aberastasuna, bai hizkera horren trebetasun eta ahalmen ezin agortuzkoa.

Javier Hernando / Sagrario Aznar
ARTIUM: Bilduma katalogoa , 2004

-------------------------

Badu pertsonaia anakroniko honek ---bere besaulkian etzanda, oinetan botak, jantzi barrokoak eta bibote inperiala--- halako aire desafiatzaile bat. Agian ezer frogatu behar ez duenaren begirada segurua da, agian, zalantzarik gabe historiaren zati bat dela dakienaren jarrera mutiria. Margolana Pablo Picassoren azken sormen-garaikoa da (Málaga 1881 - Mougins, Frantzia, 1973), emankorra eta bikaina, nahiz eta bere garaian erabat ulertu ez, «bere zahartzaro artistikoko azken abentura handia» (José Lebrero Stals). Baliteke Picassok, bere azken urteetan, irudi erromantiko eta hantuste horren begietan eta jarreran irauli nahi izatea egindako bidearen ebaluazioa. Mousquetaire à la pipe 1979an erosi zuen Arabako Foru Aldundiak, hasi berria zuen arte garaikideko bilduma publikorako. Artium Museoak maileguan utzi du Picasso y la alegría de vivir erakusketarako, zeina martxoaren 31ra arte egongo baita ikusgai, Valentziako Bancaja Fundazioaren Kultur Etxean. Malagako artistaren obra grafikoko funts bikain baten jabea da erakunde hori.

Antón Bilbao
El museo de papel, 2018/03/22

Eraskuketak

1973. Man and His World - Terre des Hommes. , Expo Island . 1973/06/21-1973/09/03.

1976. Chef d'ouvre de la peinture francaise. , Museo de Arte Contemporáneo de Caracas. 1976-1976.

1977. La Peinture Francaise en Montauban. , Musée Ingres. 1977-1977.

1981. Homenaje a Picasso. , Sala de Exposiciones Caja de Ahorros Provincial. 1981/08/05-1981/08/29.

20 años de Coleccionismo Público (1975-1995). Museo de Bellas Artes de Álava. 1996. , Arco'96. Parque Ferial Juan Carlos I. 1996/02/07-1996/02/13. 1996. , Sala Amárica. 1996/02/22-1996/04/14.

1996-1997. Después de Goya. Una mirada subjetiva. , Palacio de la Lonja. 1996/11/19-1997/01/10.

1997-1998. Picasso e o Mosqueteiro. 1967-1972 le final des Mousquetaires. , Museu do Chiado. 1997/10-1998/02.

2000-2001. Picasso en las colecciones españolas. , Museo de Arte Contemporáneo Esteban Vicente. 2000/10/10-2001/01/14.

2002. Bilduma. Vitoria-Gasteiz, Arabako Artium. 2002/04/26-2002/10/24.

2002-2003. Picasso - Alberti. La última tertulia. , IVAM. Centre Julio González. 2002/11/07-2003/01/05.

2003-2004. II Bilduma. Artea Espainian 1960tik gaur arte. Vitoria-Gasteiz, Arabako Artium. 2003/01/19-2004/02/08.

2004-2005. Norabideak. Bilduma III. Vitoria-Gasteiz, Arabako Artium. 2004/03/18-2005/02/13.

2006. Maisulan ezezaguna. Vitoria-Gasteiz, Arabako Artium. 2006/02/02-2006/05/28.

2006. Claves contemporáneas en la Colección Artium. , Caja Navarra. 2006/10/10-2006/12/10.

2007. Arterako hitzak. Angeles Caso. Vitoria-Gasteiz, Arabako Artium. 2007/02/14-2007/02/14.

A propósito de hombres y mujeres. 2007. , Instituto Cervantes de Nueva York. 2007/05/08-2007/08/30. 2007. , Instituto Cervantes de Chicago. 2007/09/04-2007/11/09.

2008. Del futuro al pasado. Obras maestras del Arte Contemporáneo. 30 años, 30 artistas. , CEC Ibercaja. 2008/05/22-2008/10/20.

2008-2009. Heroirik ez gehiago (Bilduma VIII). Vitoria-Gasteiz, Arabako Artium. 2008/10/02-2009/09/20.

2010. Luis Rosales. El contenido del corazón. , La Casa Encendida. 2010/04/22-2010/06/06.

2012-2013. Haritik tiraka. Ispilu irudia. Vitoria-Gasteiz, Arabako Artium. 2012/10/06-2013/09/01.

2013. Arterako hitzak. Santiago Roncagliolo [irudi proiekzioa]. Vitoria-Gasteiz, Arabako Artium. 2013/03/13-2013/03/13.

Picasso TV. 2014-2015. , Museo Picasso Málaga. 2014/06/30-2015/01/11. 2015. , Centro Cultural Bancaja. 2015/02/05-2015/06/05.

2017-2018. Artea eta (artearen) Sistema. 1. Ekitaldia. Artium Bilduma. Vitoria-Gasteiz, Arabako Artium. 2017/04/26-2018/08/26.

2018-2019. Picasso y la alegría de vivir. , Sala de Exposiciones Picasso. 2018/11/29-2019/03/31.

2019-2020. Peinado-Picasso. Encuentro en las vanguardias . Sevilla, Centro Unicaja de Cultura de Sevilla. 2019/10/25-2020/01/26.

2021-2022. Picasso. Diario íntimo. Zaragoza, Museo Goya. Fundación Ibercaja. 2021/10/07-2022/01/16.

2022. Bilduma_Gordailuan. Vitoria-Gasteiz, Arabako Artium. 2022/04/02-2022/05/28.

2023-2024. La obra invitada. Bilbao, Arte Ederren Bilboko Museoa. 2023/10/18-2024/03/10.

Erreferentzia bibliografikoak

ZERVOS, Christian. Pablo Picasso. Paris, Cahiers d'art, 1973, vol. 27, p. 127, il. bl. y n.

Museo de Bellas Artes de Álava. Vitoria-Gasteiz [katalogoa]. Vitoria-Gasteiz, Diputación Foral de Álava, 1982, pp. 85, 125, il. col.

1988 Patrimonio Cultural de Álava. Fondos del Museo de Bellas Artes [calendario]. Vitoria-Gasteiz, Diputación Foral de Álava, 1988, portada, il. col.

Vitoria-Gasteiz. Vitoria-Gasteiz, Ayuntamiento, 1989, pp. 108, 110, il. col.

Pablo Picasso. Mosquetaire à la pipe [tarjeta postal]. Vitoria-Gasteiz, Diputación Foral de Álava, Museo de Bellas Artes, 1993, il. col.

Museo de Bellas Artes de Álava = Arabako Arte Eder Museoa [folleto]. Vitoria-Gasteiz, Diputación Foral de Álava. Museo de Bellas Artes de Álava, 1994.

20 años de Coleccionismo Público (1975-1995). Museo de Bellas Artes de Álava [catálogo]. Vitoria-Gasteiz, Diputación Foral de Álava, 1996, pp. 92-93, il. col.

Después de Goya. Una mirada subjetiva [catálogo]. [Madrid], Electa, 1996, pp. 327, 396, il. col.

Picasso e o Mosqueteiro. 1967-1972 le final des Mousquetaires [catálogo]. Lisboa, Museu do Chiado [etc.], 2007, portada, pp. 40-41, il. col.

Picasso e o mosqueteiro , Guadiana 1 . [1998]/00/01, p. [3], il. col.

AMBA 1998 [calendario]. Vitoria-Gasteiz, AMBA, Diputación Foral de Álava, 1988, enero-febrero, il. col.

Picasso en las colecciones españolas [catálogo]. Segovia, Museo de Arte Contemporáneo Esteban Vicente, 2000, pp. [179-180], 216, il. col.

SOLANA, Guillermo. Coleccionar Picassos. Segovia y Valencia nos abren las puertas de las colecciones españolas , El Cultural . 200/10/18-24, pp. 25, 34, il. col.

Picasso en las colecciones españolas , Gaceta antigüedades , 83. 2000/10/00, portada, p. 28, il. bl. y n.

¡Hazte amigo de nuestro arte¡ [postalfree]. Vitoria-Gasteiz, AMBA, [2002?].

Picasso. Alberti. La última tertulia [catálogo]. Valencia, IVAM Centre Julio González, 2002, pp. 186-187, il. col.

ARTIUM: Bilduma. Katalogoa, Arabako Foru Aldundia = ARTIUM: La colección. Catálogo, Diputación Foral de Álava [catálogo]. Vitoria-Gasteiz, ARTIUM de Álava, 2004, pp. 49, 52, 390-392, il. col.

ARTIUM: Bilduma. Katalogoa, Arabako Foru Aldundia = ARTIUM: La colección. Catálogo, Diputación Foral de Álava [CD-ROM]. Vitoria-Gasteiz, ARTIUM de Álava, 2004, pp. 582-584, il. col.

Vitoria-Gasteiz congresos y turismo. Calendario'06 = Vitoria-Gasteiz biltzar eta turismoa. 06'egutegia [calendario]. Vitoria-Gasteiz, ARTIUM de Álava, 2005, enero, il. col.

La obra maestra desconocida = Maisulan ezezaguna [catálogo]. Vitoria-Gasteiz; Valencia, ARTIUM de Álava; Bancaja, 2006, pp. 138-139, il. col.

Claves Contemporáneas en la Colección ARTIUM [catálogo]. Pamplona, Fundación Caja Navarra, 2006, pp. 14-15, 86, 90, il. col.

A propósito de hombres y mujeres. Obras escogidas de la colección ARTIUM de Álava = On men and women. Selected works from the collection of ARTIUM de Álava [catálogo]. Vitoria-Gasteiz, ARTIUM de Álava, 2007, pp. 39-[43], il. col.

Del futuro al pasado. Obras maestras del Arte Contemporáneo. 30 años, 30 artistas [catálogo]. Zaragoza, Ibercaja, 2008, il. col.

Heroirik ez gehiago (Bilduma VIII) = No más Héroes (Colección VIII) [invitación]. Vitoria-Gasteiz, ARTIUM de Álava, 2008, il. col.

Heroirik ez gehiago (Bilduma VIII) = No más Héroes (Colección VIII) [folleto]. Vitoria-Gasteiz, ARTIUM de Álava, 2008, il. col.

PÉREZ, Roberto. Ibercaja y Cai. Arte dentro y fuera de la Expo , ABC Expo 2008 . 2008/06/21, p.p. 36, 37, il. col.

Luis Rosales. El contenido del corazón [catálogo]. Madrid, Sociedad Estatal de Conmemoraciones Culturales y La Casa Encendida, 2010, pp. 219, [260], il. col.

Haritik Tiraka.Ispilu Irudia=Tirar del Hilo.La imagen especular [Folleto]. Vitoria-Gasteiz, Centro-Museo de Arte Contemporáneo ARTIUM, 2012, il.col.

MESANZA, Mª Carmen. Sin título , EO , 1. marzo, 1999, il.

Fuente de Inspiración , Diario de Noticias de Álava . 2006/02/03, p. 67

SUÁREZ, Frinée. Ángeles Caso se encuentra con Piscasso , El Correo . 2007/02/14, p. 70, il. bl. y n.

MANGANA, David. Mezclar géneros me permite desarrollar aspectos distintos de mí misma , Diario de Noticias de Álava . 14/02/2007, p. 68, il. b. y n.

Genios y humanos , ADN . 2007/05/09, p. 24, il. col.

Por esos mundos del arte , Diario de Noticias de Álava . 2007/08/04, p.p.78-79, il. bl. y n.

CRESPO, Txema G.; LARRAURI, Eva. Mostrarse fuera de casa. El Artium y el Museo de Bellas Artes de Bilbao buscan la proyección exterior , El País . 2007/11/19, p. 5, il. col.

MANGANA, David. Chicago alberga una selección de la colección , Diario de Noticias de Álava . 14/09/2007, p. 61

Del Futuro al Pasado. Arte Europeo Contemporáneo , El Periódico de las Fundaciones . julio-agosto 2008, p. 24, il. col.

Heroirik ez gehiago. Bilduma VIII. No más héroes. Colección VIII , Gidatu . 00/10/2008, p. [28], il. col.

ELIZARAN, Jokin. Recorrido por el corazón del Artium , El Correo . 2012/04/20, port., p. 50, il. col.

GONZÁLEZ, Carlos. Lejos de Álava , Mirarte. Diario de Noticias de Álava . 2012/04/25, p.p. 54-55, il. Col

MURRÍA, Alicia. Tirar del hilo. Colección ARTIUM , Arte Contexto . 00/00/2012, nº 34-35, p. 127

Arabako Artium fundazioa. Decenario artium 2002-2012 [Katalogoa]. Vitoria-Gasteiz, Artium Arte Garaikideko Euskal Zentro-Museoa, 2013. nº pags. 314, pp.14,38,273, il.col.

CARRERO, M. Jose. El Artium exhibirá en su colección permanente 125 grandes obras de los fondos de Álava , El Correo . 16/01/2002, 81. orr., ir. z-b.

VV.AA. Un museo bajo tierra , El Correo . 2002/04/25. 10-26, 25. orr., ir. z-b.

Herri-Altxorra (errealitate-ekonomiak) [katalogoa]. [Vitoria-Gasteiz], Artium, Arte Garaikideko Euskal Zentro-Museoa, 2014. 431, 362. orr., ir. kol.

ARTUNDO, N. . El centro-museo hace números , El Correo . 2017/04/23, 62. orr., ir. kol.

Arrizabalaga Salgado, Victor. Entre lo visible y lo invisible. El coleccionismo de arte en Bizkaia y Álava durante el siglo XX. Bizkaiko Foru Aldundia. Euskara eta Kultura Saila. Durangoko Arte eta Historia Museoa, 2016. 353, 296. orr., ir. kol.

GONZALEZ, Carlos. Las dos caras de la misma moneda , Diario de Noticias de Álava . 2017/04/26, 54-55. orr, ir. kol.

SANTAMARIA, Ivan. Arteaz eta Artiumez , Berria . 2017/04/26, 23.orr., ir. kol.

Artea eta (artearen) Sistema. Artium Bilduma [liburuxka]. Artium, Arte Garaikideko Euskal Zentro-Museoa, 2017. 28, ir. kol.

AGOTE, Iera. Dando vida a los museos , El Correo . 2018/05/19, 46. orr., ir. kol.

MOLINS, Javier. Picasso, la alegría de vivir [katalogoa]. [Valencia], Fundación Bancaja, L.G. 2018. 228 or., il. col.

BILBAO, Antón. El museo de papel. Pablo Picasso , Diario de Noticias de Álava . 2019/03/22.

LÓPEZ FLORES, Rafael Valentín, y MEDEL CÁMARA, Braulio. Pablo Picasso y Joaquín Peinado : encuentro en las Vanguardias. Sevilla, Fundación Unicaja, L.G. 2019. 173, 192 or..

Museo Goya / Ibercaja Patio de la Infanta. Picasso. Diario íntimo. Madrid, Fundación Ibercaja, 2022. 199, p.46-47 (il.col)

Programa de verano 2022 en Artium Museoa [programa]. Vitoria-Gasteiz, Artium Museoa, 2022.

Obra Gonbidatua = La Obra Invitada [invitación]. Bilbao, Museo de Bellas Artes de Bilbao, ARTIUM MUSEOA, Fundación Santander. 2023, ir.kol

Lotutako erreferentzien zerrenda

"Más de 24 millones de euros por cinco obras de Picasso [en línea]", ABCNACIONAL , [consulta: 11/08/2011]. Disponible en Web: http://www.abc.es/20090507/cultura-cultura/christie-vende-cinco-picassos-200905070714.html

"Más de 24 millones de euros por cinco obras de Picasso [en línea]", elnortedecastilla.es , [consulta: 11/08/2011]. Disponible en Web: http://www.elnortedecastilla.es/20090507/mas-actualidad/cultura/christie-vende-cinco-picassos-200905070714.html

Dokumentuak
04BIB/REF.BIB/La Obra Invitada, Bellas Artes de Bilbao [invitación](2023/10/16)04BIB/REF.BIB/Programa de verano 2022 en Artium Museoa (programa)(2022/01/01)04BIB/REF.BIB/Picasso. Diario íntimo [katalogoa](2021/10/07)04BIB/PRENSA/BILBAO, Anton. El Museo de Papel. Pablo Picasso (Diario de Noticias de Álava)(2019/03/22)04BIB/REF.BIB/Pablo Picasso y Joaquín Peinado : encuentro en las Vanguardias [katalogoa](2019/01/01)04BIB/REF.BIB/Picasso, la alegría de vivir [katalogoa](2018/01/01)04BIB/REF.BIB/Artea eta (artearen) Sistema. Artium Bilduma [liburuxka](2017/01/01)04BIB/REF.BIB/Entre lo visible y lo invisible(2016/01/01)04BIB/REF.BIB/Arte kritika eta flamingoak zeru berdean (2009-2015)(2015/01/01)04BIB/REF.BIB/Decenario Artium 2002-2012 [Catálogo](2014/12/23)04BIB/REF.BIB/Tirar del hilo. Haritik tiraka [liburuxka](2012/01/01)04BIB/REF.BIB/MURRIA, Alicia; Tirar del Hilo Colección Artium. Arte Contexto(2012/01/01)04BIB/REF.BIB/Luis Rosales. El contenido del corazon [katalogoa](2010/01/01)04BIB/REF.BIB/Ibercaja y Cai. Mecenas culturales ABC EXPO 2008(2008/06/21)04BIB/REF.BIB/Del futuro al pasado [katalogoa](2008/01/01)04BIB/REF.BIB/No más héroes [liburuxka](2008/01/01)04BIB/REF.BIB/No más héroes [gonbidapena](2008/01/01)04BIB/REF.BIB/Picasso e o Mosqueteiro 1967 1972 [katalogoa](2007/01/01)04BIB/REF.BIB/A proposito de hombres y mujeres [katalogoa](2007/01/01)04BIB/REF.BIB/La obra maestra desconocida = Maisulan ezezaguna [katalogoa](2006/01/01)04BIB/REF.BIB/Claves contemporaneas en la coleccion Artium [katalogoa](2006/01/01)04BIB/REF.BIB/Artium, bilduma. Katalogoa = Artium, La colección. Catálogo(2004/01/01)04BIB/REF.BIB/Picasso Alberti [katalogoa](2002/01/01)04BIB/REF.BIB/Coleccionar Picassos (El cultural)(2000/10/18)04BIB/REF.BIB/Picasso en las colecciones españolas (Gaceta Antigüedades)(2000/10/01)04BIB/REF.BIB/Picasso en las colecciones españolas [katalogoa](2000/01/01)04BIB/REF.BIB/Mesanza, C. Sin título. Escuela de Artes y Oficios de Vitoria-Gasteiz (1999/03/01)04BIB/REF.BIB/Picasso e o mosqueteiro (Guadiana)(1998/01/01)04BIB/REF.BIB/Calendario 1998 Amba(1998/01/01)04BIB/REF.BIB/20 años de coleccionismo publico Museo de BBAA de Alava [katalogoa](1996/01/01)04BIB/REF.BIB/Despues de Goya Una Mirada Subjetiva [katalogoa](1996/01/01)04BIB/REF.BIB/Vitoria-Gasteiz. Ayuntamiento de Vitoria(1989/01/01)04BIB/REF.BIB/Museo de Bellas Artes de Álava. Vitoria-Gasteiz [katalogoa](1982/01/01)04BIB/REF.BIB/Pablo Picasso. Christian Zervos Vol 27(1973/01/01)

Bistak.

Bistak erakusketan.