Museotik Historias
Eulalia Abaitua, euskal argazkigintzaren aitzindaria
Bilboko Euskal Museoak Eulalia Abaituaren ondarea babesten du, bere oinordekoek utzitako 2500 argazki dira, eta emakumearen papera historian nabarmentzen laguntzen dute. Bere argazkiarekin memoria eraiki eta iraganaren testigantza eman zuen, ia beti euskal ohiturak, jaiak, eta tradizioak islatu zituen. Irudi gehienetako protagonistak emakumeak dira, askotariko lanak egiten, adibidez, larrean lan egiten, sukaldean, familian... Eulalia Abaituak euren eguneroko ahalegina islatu zuen, bizitza eta erretratua demokratizatu zuen. Horrek guztiak euskal argazkigintzaren aitzindaritzat hartzeko balio izan zion, euskal argazkilaritzarekiko zaletasuna lantzen hasi baitzen.
Bilbon jaio zen 1853an eta Elvira izena jarri zioten, baina bere ama, Eulalia Allende-Salazar Eguia, hilabete bat zuenean hil zen. Hori dela eta, familiak ohore egin zion jaioberriari amaren izena jarriz. Bere aita, Luis de Abaitua y Adaro, Bilboko merkatari bat zen, eta Olano familiarekin harremana zuen. Eulalia bere semeetako batekin ezkondu zen, Juan Narciso de Olano Picabea de Lesaca, 1871ko maiatzean Liverpoolen, garai hartan han bizi baitzen familia. Gero Londresera joan zen eta lau seme-alaba izan zituen. Bizkaira itzultzean, 1878. urte inguruan, senar-emazteak Palacio del Pino bizi izan ziren, Bilboko Begoñako Elizaren ondoan. 1909an alargundu eta Olano y Compañía enpresaren jabe bihurtu zen. Gerra Zibilean, Albia lorategiko pisu batera joan zen, La Equitativa eraikinean, eta, geroago, Kale Nagusira. Eulaliak ikasi, bidaiatu eta bizimodu aberatsa izan zuenez, argazkilaritzarekiko zaletasuna lantzeko aukera izan zuen. 1943ko irailean hil zen, 90 urte zituela.
Liverpoolen zegoela, argazkilaritzarekin harremanetan egon zen, eta Bilbora itzuli zenean, laborategi bat jarri zuen Begoñako etxeko sotoan. Eulalia Abaitua ez zen argazkilari profesionala izan, zalea zen, eta gogoz landu zuen, argazkilaritza industria hobetzen zihoan heinean eta kamera eramangarriak merkaturatzen hasten ziren bitartean. Berarentzat, argazkia bizitakoa erregistratzeko eta gertaeren memoria gordetzeko bitartekoa zen. Pertsona apal eta ezezagunei erreparatu zien, eta euren eguneroko bizitzan erretratatu zituen.
Bere argazki ugarik emakumeak eguneroko zereginetan erretratatzen dituzte, esaterako, batzuek emakumeak josten erakusten dituzte. Garai hartan, klase behartsuenetan arropa etxeko joskintzaren bidez egiten zen. Emakume orok gaztetik jostea menperatu beharreko trebetasuna zen. Batzuetan, emakume gazte asko jostun hasten ziren tailerretan, edo euren kabuz lan egiten zuten, burgesiaren etxeetan zerbitzuak eskainiz. Artilea eskuz ere iruten zen ardatzean, metodo hori artzainek erabiltzen zuten, eta emakumeek goruarekin egin ohi zuten.
Tradizioz emakumeek egin behar zuten beste lan bat da arropa garbitzea, batez ere ibai, erreka eta iturrietan, xaboia eta errautsa erabiliz arropa zuritzeko. Geroago, ia herri guztietan garbitegi publikoak eraiki ziren. Ibaian harri leundu batzuk egoten ziren ur ertzean arropa xukatu ahal izateko, belauniko jartzeko balio zuten, batzuetan egurrezko kaxoi batez babesturik.
Eulalia Abaituak erretratatutako emakumeek landa-lanetan eta itsasoan ere parte hartzen zuten. Laialariek, laiaz zutela, eskuz egiten zuten lurra. Beste emakume batzuek, arraina portura iristen zenean, jaso egiten zuten merkatuetan saltzeko. Garraiatzeko, buru gainean otzarak erabiltzen zituzten, eta, batzuetan, asto gainean ibiltzen ziren. Zamaontzi gisa ere lan egiten zuten, Olabeagako kaian emakume batzuek ontzi batetik ikatza deskargatzen zuten, argazkian ikus daitekeen bezala, eta pezeta bat kobratzen zuten 16 mea saski deskargatzeagatik.
Eulaliak hiriko, landako edo itsasoko tokien bisten argazkiak ere atera nahi izan zituen. Urte haietan, bista hitza etengabe erabiltzen zen argazkiko aldizkarietan, eta argazkilariek termino hori erabiltzen zuten paisaiaren ordez beren lanaren kategoria deskribatzeko. Bistetan kaleak, lorategiak, etxeak, elizak, portuak aurkitzen ditugu.
Eulalia Abaituak Bizkaiko Labe Garaiak enpresari hainbat argazki atera zizkion. Enpresaren eskuinaldetik hartutako ikuspegiak ziren; 1902an sortu zen, Barakaldoko Altos Hornos de Bilbao eta Sestaoko La Vizcaya eta La Iberia enpresek bat egin ondoren.
Hainbat paisaiaren argazkiak ere atera zituen, hala nola Areetako ontziralekua, Portugaleteko kaia, Deustuko Erribera eta Bilboko portua.
Istorio honetan agertzen diren obrak honako museo hauetakoak dira:
Eulalia Abaituari buruzko informazioa osatzeko esteka hauek gomendatzen ditugu:
ESPLORATU BILDUMAK
[Erretratu baten erreprodukzioa]
Bilboko Euskal Museoa
[Santutegiko zelaia]
Bilboko Euskal Museoa
[Juan Narciso Olano esposizio bikoitz batean]
Bilboko Euskal Museoa
