Agertoki argiztatu eta huts batean, hiru ate zabaldu dira: bat, atzeko paretaren erdian; beste biak, ezker-eskuin banatuak. Hiru soldadu atera dira, hirurak aldi berean, ate banatatik, eta hirurek dute aurpegia odolez eta lurrez zikindua.
Bakoitzak eserleku bana darama, atril bat partitura beltz batekin eta gerrako arma bat, berdin da zein. Agertokiaren erdian ipintzen dituzte, ordenaturik, mekanikoki, eszena osatzen duten objektuak. Gero, sinkronizaturik, ia elkarri begiratu gabe, eseri egiten dira.
Atzeko horman, gerrako eszenen proiekzio bat hasten da: zuri-beltza, lubakiak, armen soinuak, lehertzen diren bonbak, itxarote oro zartatzen duten isilaldi laburrak. Agertokiko soldaduek beren armak hartu dituzte. Benda bat jarri dute hirurek begien gainean.
Atzeko proiekzioan, soldadu berak lubaki batean. Bestelakoak dira haien armak: batek biolina jotzen du, besteak biolontxeloa, zeharkako flauta hirugarrenak. Agertokian, zain daude soldaduak, zuzendari bati beharbada, noiz adieraziko hasten dela kontzertua. Soldadu bakoitzak arretaz behatzen dio bere partitura beltzari.
Kez, musikaz, gerrako soinuez bete da eszena.
II
Zeinek daki nola iragartzen den kontzertu bat
itzal eta itsumenezko tresnentzat.
Zeinek daki zer konpositorek idazten duen
-zer tintarekin, zer odolekin-,
partitura beltzen gainean.
Zeinek daki zer kaletan, zer agendatan,
programatzen den edertasuna desikasten.
Zeinek daki zeinek mugitzen duen batuta
gerra bakoitzeko
suzko tolesen artean.
Zeinek daki
haziak inoiz hazi ez daitezen landatzen diren
txalupen, mugen berri.
Zeinek daki nolako soinua duen
maitasunak eta heriotzak ametsik egiten ez duten sinfonia batek.
Zeinek daki non pausatzen diren
non geratzen diren
gerrako instrumentuentzako des-kontzertuetara
joaten direnen begiratuak, isilaldiak.
III
Musika kolpetik isildu da. Baita gerraren soinuak ere. Soldadu bakoitzak bere eserlekuaren ondoan utzi du arma. Soldadu bakoitza isilik altxatzen da eta benda kentzen du. Txalorik ez dago. Ezta agurrik ere. Isiltasuna eta kea eszenan, besterik ez.
Agertokian, poliki-poliki itzaltzen dira argiak. Soldaduak isilik mugitzen dira, bakoitza bere atera doa.
Hiru soldadu ateratzen dira, aldi berean, itzal bana dira, itzal bana, hiru aurpegiak odolez eta lurrez zikinduak.
Oihala. Atsedenaldia. Itxaronaldi urduria.
Benito Herreruela
Artea eta (artearen) Sistema. 1. Ekitaldia. Artium Bilduma erakusketa, 2017
------------------------
Picassok 1921ean musikari hirukote bat betikotu zuen, eta hamabost urte geroago Gernika egin zuen, XX. mendean gerraren astakeriaren kontra egin den koadrorik esanguratsuena. Joan Brossaren instalazioan -instalazio honek bere zenbait poema-objekturen ellipsiaren metodologiari jarraitzen dio-, musikariak joanak dira -eta hortik dator titulua, Intermedi-. baina tresnak hortxe utzi dituzte, gainerako lan tresnekin batera: atrila, partitura eta aulkiak. Ustekabea eta konstrastea dira katalan poetak pieza honetan erabiltzen dituen lan metodoak: ustekabea, suzko arma bat, bortizkeriaren eta suntsiketaren sinboloa, aurkitu dugulako zibilizazioaren alderdirik gorena eta atseginena gauzatzen duten biolin edo klarinete baten lekuan; eta objektu horiek ageri diren giroen arteko kontrastea, kuartelaren bortizkeria diziplinatuaren eta kontzertu areto baten kultura fintasunaren artekoa.
Javier San Martín
ARTIUM: Bilduma katalogoa , 2004
-------------------------
Instalazio hau, artistaren objektu-poema batzuen elipsiaren metodologiari jarraituz egina dago: musikariak joanak dira (hortik dator lanaren izenburua), kantorea, partitura eta aulkiak utzita, eta musika tresnen ordez, etrailadoreak. Tresnak, horiek ere, indarkeriarenak eta suntsipenarenak. Brossaren poesia eta antzerki izaera berriz ageri dira hemen hitza, ekintza eta ikuspegia bateratzeko eta artea eta gerra elkartzeko (ez dezagun ahaztu gerra zibilean zauritu egin zutela), bere umore beltzaren ukitu bereziarekin.
Blanca de la Torre
Atrakzioen Muntaketa (Haritik tiraka. Artium bilduma) erakusketa, 2012
-------------------------
Joan Brossa-ren lan honek, ezinbestean, ezinegona sortzen du. Erraza da eszena irudikatzea: kontzertu baten atsedenaldia, musikariak atera egin dira beren tresnak, kantoreak, partiturak... eta fusilak han utzita. Zer partitura, zer pieza jotzen arituko ote dira? Non? Kontzertu-areto batean? Kuartel batean? Gudu-zelai batean? Joan Brossa (Bartzelona 1919-1998), artista plastiko baino lehen idazlea, poeta nolanahi ere, ahots berezi bat izan zen, estetikaren berritzaile bat literaturaren et artearen ikerketan oinarriturik, eta horrekin guztiarekin, XX. mendearen bigarren erdiko artean utzi ezinezko sortzaile bat. Egun hauetan Bartzelonako Arte Garaikidearen Museoak (MACBA) erakusketa antologiko bat eskaini dio, 2018an Aritumen ikusi ahal izango dena. Artelan hau, Intermedi, Arabako Foru Aldundiak 1993an erosia eta gaur egun Artium Bildumakoa dena, erakusketa horren parte da.
Antón Bilbao
El museo de papel, 2017/10/06
1991. Joan Brossa. , La Máquina Española. 1991/02/07-1991/04/24.
Brossa. 1986-1991 Poemas objeto e instalaciones. 1992. , Sala Diputación de Huesca. 1992/01/30-1992/03/12. 1992. , Sala Amárica. 1992/03/24-1992/04/26. 1992. , Sala Amós Salvador. 1992/05/08-1992/05/31.
1992-1993. Words are things. , Riverside Studios. 1992/11/25-1993/01/10.
Joan Brossa, entre les coses i la lectura. 1994. , Sala de exposiciones del Gobierno del Principado de Andorra. 1994/03/25-1994/05/22. 1994. , Palau de la Virreina. 1994/03/25-1994/05/22.
20 años de Coleccionismo Público (1975-1995). Museo de Bellas Artes de Álava. 1996. , Arco'96. Parque Ferial Juan Carlos I. 1996/02/07-1996/02/13. 1996. , Sala Amárica. 1996/02/22-1996/04/14.
1997. Joan Brossa. Carmen Calvo. España en la XLVII Bienal de Venecia. , Pabellón español. 1997/06/15-1997/11/09.
1999. Pasión, memoria, política. Miradas de extrañamiento. Fondos del Museo de Bellas Artes de Álava. , Sala Amárica. 1999/01/21-1999/02/28.
2001. Joan Brossa o la revuelta poética. , Fundación Joan Miró. 2001/02/23-2001/05/27.
2001-2002. Ironía. , Koldo Mitxelena Kulturunea. 2001/12/04-2002/02/02.
2002. Bilduma. Vitoria-Gasteiz, Arabako Artium. 2002/04/26-2002/10/27.
2003-2004. II Bilduma. Artea Espainian 1960tik gaur arte. Vitoria-Gasteiz, Arabako Artium. 2003/11/12-2004/02/08.
Joan Brossa. De Barcelona al Nuevo Mundo. 2005. , Museo de Artes Visuales MAVI. 2005/07/06-2005/09/04. 2005. , Centro Universitário Maria Antonia da USP. 2005/10/13-2005/11/27. 2006. , Museu de Arte do Rio Grande do Sul MARGS. 2006/01/10-2006/03/05. 2006. , Museo de Arte Moderna MAM. 2006/04/14-2006/06/11. 2006. , Centro Cultural Parque de España. 2006/07/01-2006/07/31. 2006. , Centro Cultural Recoleta. 2006/07/01-2006/08/30. 2006-2007. , Instituto Camoes. 2006/11/06-2007/01/06.
2008-2009. Heroirik ez gehiago (Bilduma VIII). Vitoria-Gasteiz, Arabako Artium. 2008/10/02-2009/09/20.
2008. Arterako hitzak. Vicente Molina Foix. Vitoria-Gasteiz, Arabako Artium. 2008/12/17-2008/12/17.
2012-2013. Haritik tiraka. Atrakzioen muntaketa. , Arabako Artium. 2012/10/05-2013/01/06.
2014-2015. Eragabetasuna. Orraztu gabeko artearen kasu bitxia. , Arabako Artium. 2014/10/10-2015/08/31.
2015-2016. Irribarrearen segada. Artium Bilduma. , Arabako Artium. 2015/10/02-2016/11/01.
2017. Artea eta (artearen) Sistema. 1. Ekitaldia. Artium Bilduma. , Arabako Artium. 2017/04/27-2017/09/08.
Poesía Brossa. 2017-2018. , MACBA. 2017/09/20-2018/02/25. 2018. , Arabako Artium. 2018/05/29-2018/09/23.
2019. Poesía Brossa. Buenos Aires, CCK. Centro Cultural Kirchner. 2019/10/08-2019/12/08.
Eragabetasuna. Orraztu gabeko artearen kasu bitxia [katalogoa]. Artium, Arte Garaikideko Euskal Zentro-Museoa, 2015. 147, 32, 46, 74-75, 116-117. orr., ir. kol.
Brossa. 1986-1991 Poemas objeto e instalaciones [catálogo]. Vitoria-Gasteiz; Huesca, Diputación Foral de Álava; Diputación, 1991, p. 103, il. col.
LASHERAS, A. La suave maldad de una crítica , El Mundo, País Vasco . 1992/03/24, il. bl. y n.
ALMAGIA, K. La sala Amárica acoge 40 de las últimas adquisiciones , Egin . 1993/12/23, p. 43, il. bl. y n.
Colección Pública II. Arte contemporáneo, ingresos 1991-1993. Museo de Bellas Artes de Álava [katalogoa]. Vitoria-Gasteiz, Diputación Foral de Álava, 1994, pp. 44-45, 150, il. col.
Colección Pública II en la Sala Amárica , Ohiulari , nº 1. 1994, p. 18
CALDERÓN, M. Joan Brossa ante el sinsentido , ABC Cultural . 1994/04/01, p. 36, il. bl. y n.
COMBALIA, V. Brossa, genial , El País . 1994/04/04, p. 29, il. bl. y n.
FIGUERES, A. La rotunditat objectual i conceptual , Avu . 1994/05/12, p. 15, il. bl. y n.
ITURRALDE, J. Joan Brossa entre las cosas y la lectura , Diario Vasco . 14/05/1994, p. 17, il. bl. y n.
Joan Brossa, entre les coses i la lectura [catálogo]. Andorra, Govern d'Andorra, 1994, pp. 55, 108, il. col., il. bl. y n.
Joan Brossa, entre les coses i la lectura [catálogo]. Barcelona, Ayuntamiento, 1994, pp. 55, 108, il col., il. bl. y n.
LARREA, S. Joan Brossa entre las cosas y la lectura , Belart , 6. 1994, p. 5, il. bl. y n.
RUIZ DE ERENCHUN, I. Joan Brossa. Intermedi , Ambar , 2. septiembre 1994, p. [10], il. bl. y n.
20 años de Coleccionismo Público (1975-1995). Museo de Bellas Artes de Álava [catálogo]. Vitoria-Gasteiz, Diputación Foral de Álava, 1996, pp. 74-75, il. col.
Joan Brossa. Carmen Calvo. España en la XLVII Bienal de Venecia [catálogo]. Madrid, Ministerio de Asuntos Exteriores, 1997, pp. 48, 89, il.
BARRO, D. Arte y Parte , 19. febrero-marzo 1999, p. [2], il.
Pasión, memoria, política. Miradas de extrañamiento [catálogo]. [Vitoria-Gasteiz], Diputación Foral de Álava, 2000, p. 38, il. col.
CATALÁN, Carlos. Joan Brossa: El surrealista ingénito , Artyco , 11. 2001, p. [65], il. bl. y n.
Joan Brossa o la revuelta poética [catálogo]. Barcelona, Fundación Joan Miró, 2001, pp. 378-379, 506, il. col.
ARTIUM: Bilduma. Katalogoa, Arabako Foru Aldundia = ARTIUM: La colección. Catálogo, Diputación Foral de Álava [catálogo]. Vitoria-Gasteiz, ARTIUM de Álava, 2004, pp. 118-120, il. col.
ARTIUM: Bilduma. Katalogoa, Arabako Foru Aldundia = ARTIUM: La colección. Catálogo, Diputación Foral de Álava [CD-ROM]. Vitoria-Gasteiz, ARTIUM de Álava, 2004, pp. 95-97, il. col.
Joan Brossa. Desde Barcelona al Nuevo Mundo [catálogo]. [Barcelona], Fundació Joan Brossa, Institut Ramon Llul, 2005, pp. 151, [152-153], 225, il. col., il. bl. y n.
Exposiçoes. Joan Brossa, Laura Belém, Marcia Xavier [folleto]. Sao Paulo, Mariantonia, Centro Universitario Da USP, [2005], p. [5], il. col.
Joan Brossa. 'Una suerte de Duchamp Catalán' , Arte al Límite. Revista especializada en Arte . [2005], p. 45, il.
SOMMER, Waldemar. Joan Brossa: Poesía visual catalana , El Mer[curio] . [2005]/07/17, p. 20
GOLVANO, Fernando. No más héroes. La Colección VIII , Exit Express , 39. nov. 2008, p. 42, il. col.
GONZÁLEZ, Carlos. Lo propio y lo ajeno , Mirarte. Diario de Noticias de Álava . 2012/04/16, p. 59, il. col.
CANALS, Xavier. Joan Brossa. Reescribirse en libertad con el profeta ateo [en línea] Corner. An electronic online journal dedicated to the avant-garde , nº 1, septiembre 1998, [consulta: 18/12/2002]. Disponible en Web: http://www.cornermag.org/corner01/brossa_paper/page02.htm .
HERRAEZ, Beatriz. Artium abre los ojos , Cultural Álava . 2002/03/01, 4. orr., ir. z. b.
Arabako Artium fundazioa. Decenario artium 2002-2012 [Katalogoa]. Vitoria-Gasteiz, Artium Arte Garaikideko Euskal Zentro-Museoa, 2013. nº pags. 314, p.14, il.col.
Herri-Altxorra (errealitate-ekonomiak) [katalogoa]. [Vitoria-Gasteiz], Artium, Arte Garaikideko Euskal Zentro-Museoa, 2014. 431, 258. orr., ir. kol.
VV.AA. Un museo bajo tierra , El Correo . 2002/04/25. 10-26, 18. orr., ir. z-b.
El desarreglo: el curioso caso del arte despeinado [folleto]. Vitoria-Gasteiz, Arabako Artium, 2014. 14, 10
ARTUNDO, Natxo. Artium, por el amor, al arte y la poesía , El Correo . 2018/01/16, 44. orr., ir. kol.
Artium. Artea eta enpresa [liburuxka]. [Vitoria-Gasteiz], Artium, Centro-Museo Vasco de Arte Contemporáneo/Artium, Arte Garaikideko Euskal Zentro-Museoa, 2014. 45, 23. orr., ir. kol.
BILBAO, Antón. El museo de papel. Joan Brossa , Diario de Noticias de Álava . 2018/10/06.
Poesía Brossa [katalogoa]. [Barcelona], MACBA Museu d'Art Contemporani de Barcelona, 2018. 377, 216. orr., ir. kol.
Artea eta (artearen) Sistema. Artium Bilduma [liburuxka]. Artium, Arte Garaikideko Euskal Zentro-Museoa, 2017. 28, ir. kol.
LUNA TORTONDA, Eulalia. Poesía Visual. De Joan Brossa a Antonio Gómez [tesia]. Badajoz, Universidad de Extremadura, 2010.
ANWANDER, Maria. My Most Favourite Art. Bilbao, Fundación Bilbao Arte Fundazioa, L.G. 2009 , p. 21, 65 : il. col.
"Poesía Brossa" [Kontsulta: 2010/10/13]
)
Bistak.
)
)
)
)
)
)
